De legitieme portie

beheer

Het afwikkelen van een nalatenschap is niet bepaald een prettige bezigheid. Het wordt nog erger als de afwikkeling tot onenigheid of zelfs tot gerechtelijke procedures leidt. Helaas gebeurt dat wel met enige regelmaat. Het testament wordt pas na overlijden geopend en kan soms zeer onaangename verrassingen bevatten, zoals een onterving van een bepaald persoon.

In Nederland is het zo geregeld dat een onterfde erfgenaam toch nog recht heeft op het zogenaamde ‘kindsdeel’. De wet spreekt over de legitieme portie van een legitimaris. Een legitimaris is een afstammeling van de overledene, die door de wet als erfgenaam wordt aangewezen. Stel: vader is al overleden en moeder komt op enig moment ook te overlijden. Zij laat drie kinderen na, waarvan zij één kind onterfd heeft. Er zijn dan in totaal drie legitimarissen, namelijk de drie kinderen. Alle drie de kinderen zijn volgens de wet namelijk erfgenaam, ook al is de overledene daarvan in haar testament afgeweken door één van de kinderen te onterven.

Alle legitimarissen hebben recht op de legitieme portie. De kinderen die niet onterfd zijn, hebben echter gewoon recht op hun erfdeel in de nalatenschap. In veel gevallen is dat erfdeel veel hoger dan alleen de legitieme portie. Het is dan alleen het onterfde kind dat aanspraak maakt op de legitieme portie, omdat hij/zij anders niets zou krijgen.

Omvang van de legitieme portie

De volgende vraag is natuurlijk: hoe groot is de legitieme portie? De wet zegt daarover (verkort weergegeven) het volgende: “De legitieme porties worden berekend over de waarde van de goederen en nalatenschap, welke waarde wordt vermeerderd met de bij deze berekening in aanmerking te nemen giften en verminderd met de schulden. De legitieme portie van een kind bedraagt de helft van die waarde, gedeeld door het totaal aantal legitimarissen”.

Volgens de wet dient dus eerst de waarde van een nalatenschap te worden vastgesteld. Daarbij schrijft de wet voor welke giften en schulden al dan niet bij het vaststellen van de waarde dienen te worden betrokken. Vervolgens wordt de helft van de waarde van de nalatenschap gedeeld door het aantal legitimarissen. Ik zal dit verduidelijken aan de hand van een voorbeeld. Stel: de waarde van een nalatenschap is 100. Er zijn vier legitimarissen, van wie één persoon is onterfd. Deze onterfde persoon maakt aanspraak op zijn legitieme portie. De legitieme portie bedraagt dan 50 (de helft van 100) gedeeld door vier legitimarissen, oftewel: (100 / 2) / 4 = 12,5.

Het bovenstaande betreft een korte en vereenvoudigde weergave. In de praktijk ontstaan vaak al problemen bij het vaststellen van de waarde van de nalatenschap. De wet bevat diverse regels over hoe deze waarde dient te worden vastgesteld, welke giften bij die waarde dienen te worden opgeteld en welke schulden van die waarde dienen te worden afgetrokken. Het gebeurt vaak dat de administratie van de afgelopen tien jaar van de overledene tot in detail wordt uitgeplozen om te achterhalen of er misschien giften zijn gedaan aan de ander, die betrokken dienen te worden bij de berekening van de legitieme portie. De onderlinge verstandhouding laat in dergelijke situaties vaak te wensen over en emoties zullen een grote rol spelen.

Gezien het bovenstaande zal het u niet verbazen dat dergelijke situaties vaak tot lange, emotionele en kostbare procedures leiden, waarin er uiteindelijk alleen maar verliezers zijn. Wilt u voorkomen dat u ook in dergelijke procedures terecht komt, dan doet u er goed aan om tijdig advies in te winnen en u, zo nodig, bij te laten staan door een deskundige.

Het team van SBM Advocaten heeft ruime kennis en ervaring op het gebied van erfrecht. Voor advies of rechtsbijstand van één van onze deskundige advocaten kunt u altijd bij ons terecht.

Meer weten over personen- en familierecht?