Erfrecht, de onterfde erfgenaam

beheer

Er wordt eigenlijk maar weinig over gesproken en toch krijgt vrijwel iedereen er ooit mee te maken: een erfenis. Jaarlijks overlijden er meer dan 130.000 mensen in Nederland en vallen er dus een heleboel nalatenschappen open die verdeeld en afgewikkeld moeten worden. De overledene is er weliswaar niet meer om de afwikkeling van de nalatenschap in goede banen te leiden, maar kan voorafgaand aan zijn overlijden, in een testament, wel laten vastleggen hoe de nalatenschap verdeeld en/of afgewikkeld dient te worden. Ook kan iemand in een testament ‘onterfd’ worden. Men denkt vaak dat een onterfd persoon geen enkel recht meer heeft op enig geldbedrag uit de nalatenschap. Die vlieger gaat echter lang niet altijd op.

Voorbeeld: Bertus is een gescheiden man en vader van vier kinderen. Met één van zijn kinderen, Bram, heeft Bertus al 20 jaar knallende ruzie. Op een gegeven moment overlijdt Bertus. Hij blijkt enkele jaren voor zijn overlijden een testament te hebben laten opstellen, waarin hij Bram heeft onterfd.

Volgens de wet zijn de vier kinderen van Bertus, allen erfgenaam en hebben zij alle vier recht op een evenredig deel uit de nalatenschap van Bertus. Bram is echter onterfd en dus geen erfgenaam meer. Dit zou betekenen dat de nalatenschap van Bertus dient te worden verdeeld over zijn drie overige kinderen. Omdat Bram een afstammeling van zijn vader is, is Bram echter wel ‘legitimaris’. Als legitimaris kan Bram aanspraak maken op zijn wettelijk erfdeel, de zogenaamde ‘legitieme portie’. De legitieme portie is het recht van de kinderen van een overledene op een bepaald minimumgedeelte van het vermogen van de overledene. Met andere woorden: een legitimaris (zoals Bram) kan dus toch nog aanspraak maken op een gedeelte van de waarde van de nalatenschap. Dat Bram door zijn vader onterfd is, brengt daar geen verandering in.

Omvang van de legitieme portie

De volgende vraag is natuurlijk: hoe groot is die legitieme portie? De omvang van de legitieme portie dient als volgt te worden berekend. Allereerst dient vastgesteld te worden wat de waarde is van de gehele nalatenschap. Vervolgens wordt de helft van die waarde, gedeeld over het totaal aantal legitimarissen. Ik zal dit concreet maken aan de hand van het voorbeeld van Bram. In beginsel bepaalt de wet dat zowel Bram als zijn drie broers afstammeling en dus erfgenaam zijn van vader Bertus. Volgens de wet zijn zij daarom ook alle vier de kinderen legitimaris. De waarde van de nalatenschap van Bertus is 100%. Dat dient eerst door de helft te worden gedeeld, zodat er 50% over blijft. Die 50% dient vervolgens te worden gedeeld door het aantal legitimarissen, dat zijn er in dit geval vier. Als we 50% delen door vier, dan is het resultaat dat ieders legitieme portie gelijk is aan 12,5% van de totale waarde van de nalatenschap. Conclusie: Bram heeft een geldvordering op de nalatenschap ter grootte van 12,5% van de totale waarde van de nalatenschap van Bertus.

Het bovenstaande betreft een korte en vereenvoudigde weergave van hoe het er in de praktijk daadwerkelijk aan toe gaat. In de praktijk ontstaan vaak al problemen bij het vaststellen van de waarde van de nalatenschap. De wet bevat diverse regels over hoe deze waarde dient te worden vastgesteld, welke giften bij die waarde dienen te worden opgeteld en welke schulden van die waarde dienen te worden afgetrokken. Het gebeurt vaak dat de administratie van de afgelopen tien jaar van de overledene tot in detail wordt uitgeplozen om te achterhalen of er misschien giften zijn gedaan aan de ander, die betrokken dienen te worden bij de berekening van de legitieme portie. De onderlinge verstandhouding laat in dergelijke situaties vaak te wensen over en ook emoties kunnen een grote rol spelen.

Gezien het bovenstaande zal het u niet verbazen dat dergelijke situaties vaak tot lange, emotionele en kostbare procedures leiden waarin er uiteindelijk alleen maar verliezers zijn. Wilt u voorkomen dat u ook in dergelijke procedures terecht komt, dan doet u er goed aan om tijdig advies in te winnen en u zo nodig bij te laten staan door een deskundige.

Het team van SBM Advocaten heeft ruime kennis en ervaring op het gebied van erfrecht. Voor advies of rechtsbijstand van één van onze deskundige advocaten, kunt u altijd bij ons terecht.