Studiekostenbeding: opleidingskosten aan de werkgever (terug)betalen?

beheer

Het komt regelmatig voor dat een werknemer bij aanvang van of gedurende zijn dienstver­band deelneemt aan een cursus of opleiding. De werkgever kan dit zelfs verplicht stellen. In de praktijk wordt vaak afgesproken dat de studiekosten voor rekening van de werkgever komen. Het is daarbij niet ongebruikelijk dat er ook afspraken worden gemaakt over het terugbetalen van deze studiekosten door de werknemer aan de werkgever. Dergelijke afspraken worden doorgaans schriftelijk vastgelegd en door beide partijen ondertekend. Men noemt dit ook wel het ‘studiekostenbeding’. De vraag is hoe ver men hierin kan gaan? Kan van een werknemer verwacht worden dat hij zijn eigen studie betaalt terwijl de werkgever hem heeft verplicht om die studie te volgen?

Het antwoord op deze vraag lijkt voor de hand te liggen: “het is toch niet eerlijk om een werknemer te verplichten om diverse opleidingen en cursussen te volgen die hij ook nog eens helemaal zelf moet betalen?!”. Daar zou immers alleen de werkgever beter van worden. Anderzijds is een werkgever nog altijd een ondernemer en geen opleidingsinstelling: de werkgever investeert in zijn personeel in de hoop en de verwachting het niveau en de vakbe­kwaamheid van zijn werknemers te verhogen en vervolgens daarvan te kunnen gaan en blijven profiteren. Zou een werknemer direct na afronding van zijn opleiding ontslag nemen, dan zou het voor de werkgever geen enkel nut hebben om in die werknemer te investeren en dus zijn studiekosten te betalen. De werkgever heeft er dus belang bij dat een werknemer na afronding van zijn opleiding of cursus, bij de werkgever in dienst blijft.

Wat mogen partijen dan afspreken in hun ‘studiekostenbeding’? Naast open normen en beginselen zoals het ‘goed werkgeverschap’ en de ‘redelijkheid en billijkheid’ bevat de wet geen bijzondere bepalingen ten aanzien van studiekosten en het terugbetalen daarvan. Gelukkig heeft de Hoge Raad reeds in 1983 een belangrijke uitspraak gedaan en een aantal voorwaarden gesteld waaraan een studiekostenbeding moet voldoen.

Eén van de voorwaarden is dat de werkgever de periode dient vast te stellen waarin hij baat heeft bij de door de werknemer opgedane kennis en vaardigheden, bijvoorbeeld drie jaar vanaf het moment dat de werknemer zijn opleiding heeft afgerond. Een tweede voorwaarde is dat in het studiekostenbeding duidelijk vastgesteld moet worden dat de werknemer zijn studiekosten moet terugbetalen, indien zijn dienstverband eindigt tijdens zijn studie dan wel tijdens de periode zoals hiervoor genoemd. De derde voorwaarde is dat deze terugbetalings­verplichting moet afnemen in evenredigheid met de duur van voornoemde periode.

Voorbeeld: werkgever en werknemer spreken af dat de werknemer verplicht is om zijn studie­kosten terug te betalen indien zijn dienstverband eindigt binnen drie jaar nadat hij zijn oplei­ding heeft afgerond. Indien het dienstverband in het eerste jaar eindigt, moet de werknemer 100% van de studiekosten terugbetalen. Bij beëindiging in het tweede jaar moet hij 66% terugbetalen en in het derde jaar nog maar 33%. Na afloop van de periode van drie jaar is de werknemer niet meer verplicht tot terugbetaling van studiekosten.

Naast voornoemde voorwaarden heeft de Hoge Raad nog enkele randvoorwaarden gesteld. Zo dient het studiekostenbeding duidelijk en kenbaar te zijn voor de werknemer. Onduidelijk­heden in het studiekostenbeding komen al snel voor rekening van de werkgever. Bovendien acht de Hoge Raad het onredelijk om een studiekostenbeding toe te passen in gevallen waarin het ontslag van de werknemer is te wijten aan de werkgever.

Er bestaan dus wel degelijk grenzen bij het overeenkomen van een studiekostenbeding. Of een studiekostenbeding deze grenzen overschrijdt, dient steeds per geval beoordeeld te worden aan de hand van de concrete feiten en omstandigheden. Indien een studiekostenbeding in strijd is met voornoemde normen, beginselen en/of voorwaarden, zal de rechter al snel overgaan tot afwijzing van de terugvordering van studiekosten. Zorgvuldigheid is dan ook geboden, zowel bij het opstellen van een studiekostenbeding als bij het terugvorderen van studiekosten op grond van een dergelijk beding.

Het advies aan zowel werkgevers als aan werknemers, is om zich juridisch te laten adviseren alvorens een studiekostenbeding aan te gaan. Voorkomen is nog altijd beter dan genezen, en SBM Advocaten biedt u daarbij graag een helpende hand.