Nadeelcompensatie

beheer

In ons land is aanvaard dat de overheid niet alleen aansprakelijk kan zijn wegens onrechtmatig handelen maar - onder specifieke voorwaarden - ook wegens rechtmatig handelen. Waar in geval van onrechtmatig handelen veelal consensus bestaat over de rechtsgrond waarop een schadevergoedingsverplichting is gebaseerd, daar ontbreekt deze duidelijkheid ten aanzien van schadevergoeding bij rechtmatige daad.

Overheidsmaatregelen die een algemeen belang dienen, kunnen voor sommigen onevenredige schade opleveren. Denk bijvoorbeeld aan de exploitant van een tankstation aan een doorgaande weg die wordt geconfronteerd met de aanleg van een snelweg waardoor de verkeersdrukte en dus zijn klandizie abrupt wegvalt. Het zou in zo’n geval niet terecht zijn dat deze schadelijder(s) met zijn schade blijft zitten. Ook de eigenaar van een bouwmarkt, een kinderdagverblijf of een restaurant zal niet blij zijn als zijn bedrijf door nieuwe verkeersmaatregelen ineens veel slechter bereikbaar wordt en de omzet zienderogen achteruit holt.

In die gevallen bestaat er de mogelijkheid om een beroep te doen op nadeelcompensatie. Daarvoor dient de schadelijder bij de overheidsinstantie die het besluit heeft genomen een verzoek in te dienen. Voor een snelweg betekent dit dat Rijkswaterstaat (ministerie Verkeer en Waterstaat) het aanspreekpunt is. Voor een verkeersbesluit op een Provinciale weg kom je bij de desbetreffende Provincie terecht. 
Zo’n verzoek mag niet simpel worden afgewimpeld. Er zal door de overheidsinstantie(s) serieus moeten worden beoordeeld of de verzoeker inderdaad schade heeft geleden en of die schade direct voortvloeit uit de maatregel (het besluit) dat door die overheidsinstantie is genomen. Complicatie daarbij is dat het nog wel eens voorkomt dat niet een besluit / maatregel debet is aan de schade maar dat meerdere maatregelen bij elkaar een desastreus effect hebben. In die situatie blijken verschillende overheidsinstanties er meester in om de eigen stoep schoon te vegen en te verwijzen naar elkaar. Dan is adequate rechtsbijstand vereist!

Niet alle schade komt per definitie in aanmerking voor een vergoeding. Uitdrukkelijk blijkt uit de rechtspraak dat alleen de onevenredige schade die redelijkerwijze niet ten laste van de schadelijder dient te blijven, voor vergoeding in aanmerking komt. Dit betekent in de praktijk dat een verzoeker er nooit rijker van zal worden. 
Datgene dat niet vergoed wordt, dient als ondernemersrisico te worden beschouwd. Het is het nadeel dat je in het maatschappelijke verkeer van elkaar te dulden hebt.

Er zijn door verschillende overheden richtlijnen opgesteld waarin is vastgesteld op welke wijze met verzoeken tot nadeelcompensatie wordt omgegaan. De regeling Nadeelcompensatie Verkeer en Waterstaat is zo’n handvat. Deze regeling is menig maal in rechtzaken aan de orde gesteld en dus getoetst door de rechter. Daardoor is duidelijk geworden op welke wijze de overheid omgaat met schadeclaims. Omdat deze nadeelcompensatie formeel nog geen wettelijke grondslag heeft, wordt nu overwogen om in de algemene wet bestuursrecht een apart hoofdstuk hierover op te nemen. Daardoor krijgen de opgestelde spelregels een wettelijke status.